Η αποποίηση κληρονομιάς γίνεται με δήλωση στη γραμματεία του Πρωτοδικείου της περιφέρειας όπου κατοικούσε ο θανών, μέσα σε προθεσμία 4 μηνών από τότε που ο κληρονόμος έμαθε ότι κληρονομεί. Αν η προθεσμία περάσει άπρακτη, ο κληρονόμος θεωρείται ότι αποδέχθηκε την κληρονομιά, μαζί με τυχόν χρέη.
Τι είναι η αποποίηση κληρονομιάς;
Η αποποίηση είναι μονομερής δήλωση του κληρονόμου ότι δεν αποδέχεται την κληρονομιά, χωρίς να χρειάζεται καμία αιτιολόγηση. Η κληρονομιά αντιμετωπίζεται ως ενιαίο σύνολο, δηλαδή περιουσία και χρέη μαζί, οπότε δεν είναι δυνατή η μερική αποποίηση μόνο συγκεκριμένων στοιχείων.
Ποια είναι η προθεσμία αποποίησης;
Η βασική προθεσμία είναι 4 μήνες από τότε που ο κληρονόμος έμαθε την επαγωγή της κληρονομιάς και τον λόγο της, σύμφωνα με το άρθρο 1847 του Αστικού Κώδικα. Αν υπάρχει διαθήκη, η προθεσμία δεν ξεκινά πριν από τη δημοσίευσή της.
- Χωρίς διαθήκη, κάτοικος Ελλάδας: 4 μήνες από τη γνώση
- Με διαθήκη: 4 μήνες από τη δημοσίευση
- Θανών ή κληρονόμος με κατοικία στο εξωτερικό: 1 έτος
Στη διαδοχική αποποίηση, όταν ένας κληρονόμος αποποιηθεί, η δική του προθεσμία για τον επόμενο στη σειρά ξεκινά από τη στιγμή εκείνης της αποποίησης.
Μια συχνή σύγχυση αφορά τη διαφορά ανάμεσα σε αυτή την προθεσμία και στην προθεσμία της φορολογικής δήλωσης κληρονομιάς. Πρόκειται για δύο διαφορετικές διαδικασίες: η αποποίηση γίνεται στο Πρωτοδικείο μέσα σε 4 μήνες, ενώ η φορολογική δήλωση στην εφορία έχει προθεσμία 9 μηνών, όπως αναφέραμε και στον οδηγό μας για τα δικαιολογητικά κηδείας και τα έξοδα ΕΦΚΑ. Οι δύο προθεσμίες δεν συνδέονται μεταξύ τους.
Τι συμβαίνει αν περάσει η προθεσμία;
Αν η προθεσμία περάσει άπρακτη, ισχύει η πλασματική αποδοχή: ο κληρονόμος γίνεται οριστικά κληρονόμος, ακόμα και αν η κληρονομιά έχει μόνο χρέη, και ευθύνεται γι' αυτά και με την προσωπική του περιουσία.
Μέσα στην ίδια προθεσμία των 4 μηνών υπάρχει και μια ενδιάμεση επιλογή: η αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής, όπου η ευθύνη του κληρονόμου περιορίζεται μόνο στο ενεργητικό της κληρονομιάς.
Πού και πώς γίνεται η δήλωση αποποίησης;
Η δήλωση γίνεται στη γραμματεία του Πρωτοδικείου της περιφέρειας όπου είχε την τελευταία κατοικία του ο θανών. Για κατοίκους του Νομού Ξάνθης, αρμόδιο είναι το Πρωτοδικείο Ξάνθης, συνήθως με προηγούμενο ραντεβού. Για οποιαδήποτε πρακτική διευκρίνιση, επικοινωνήστε μαζί μας.
Τα ειρηνοδικεία καταργήθηκαν και οι αρμοδιότητές τους, όπως οι αποποιήσεις κληρονομιάς, πέρασαν στα πρωτοδικεία. Αν η δήλωση γίνεται μέσω αντιπροσώπου, απαιτείται ειδικό συμβολαιογραφικό πληρεξούσιο.
Ποια δικαιολογητικά χρειάζονται για την αποποίηση;
Τα βασικά δικαιολογητικά, με πιθανές μικρές διαφοροποιήσεις ανά δικαστήριο, είναι:
- Αστυνομική ταυτότητα του κληρονόμου
- Ληξιαρχική πράξη θανάτου
- Πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών
- Πιστοποιητικό περί δημοσίευσης ή μη διαθήκης
- Μεγαρόσημα
Για την έκδοση της ληξιαρχικής πράξης θανάτου και τα υπόλοιπα βασικά έγγραφα, δείτε τη σελίδα δικαιολογητικών του γραφείου μας.
Τι ισχύει για ανήλικους κληρονόμους;
Η αποποίηση για λογαριασμό ανηλίκου έχει ειδική ρύθμιση στο άρθρο 35 του ν. 4786/2021. Απαιτείται άδεια δικαστηρίου, και η προθεσμία αναστέλλεται όσο εκκρεμεί η σχετική αίτηση. Κάθε τέτοια περίπτωση χρειάζεται εξατομικευμένη καθοδήγηση από δικηγόρο.
Σύνταξη και κληρονομιά
Παράλληλα με το ζήτημα της κληρονομιάς, πολλές οικογένειες που έχασαν τον σύζυγο ή τη σύζυγό τους αναρωτιούνται και για τα δικαιώματα σύνταξης. Δείτε τον οδηγό μας για τη σύνταξη λόγω θανάτου για τους δικαιούχους και τη διαδικασία αίτησης. Για τις πρώτες ενέργειες αμέσως μετά τον θάνατο, δείτε και τον οδηγό μας για τον θάνατο στο σπίτι ή στο νοσοκομείο.
Συχνές ερωτήσεις
- Πόσους μήνες έχω για αποποίηση κληρονομιάς;
- Η βασική προθεσμία είναι 4 μήνες από τότε που μάθατε ότι είστε κληρονόμος. Η προθεσμία γίνεται 1 έτος αν ο θανών είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή αν εσείς μάθατε την κληρονομιά ενώ διαμένατε εκεί.
- Τι γίνεται αν η κληρονομιά έχει μόνο χρέη;
- Αν δεν αποποιηθείτε εγκαίρως, γίνεστε οριστικά κληρονόμος και ευθύνεστε για τα χρέη και με την προσωπική σας περιουσία. Εναλλακτικά, μέσα στην ίδια προθεσμία μπορείτε να αποδεχθείτε με το ευεργέτημα της απογραφής.
- Μπορώ να αποποιηθώ μόνο ένα μέρος της κληρονομιάς;
- Όχι. Η αποποίηση αφορά πάντα το σύνολο της κληρονομιάς, καθώς περιουσία και χρέη αντιμετωπίζονται ως ενιαίο σύνολο και δεν μπορούν να διαχωριστούν.
- Πού γίνεται η αποποίηση στην Ξάνθη;
- Στη γραμματεία του Πρωτοδικείου Ξάνθης, συνήθως μετά από ραντεβού, εφόσον ο θανών είχε εκεί την τελευταία του κατοικία.
- Χρειάζομαι δικηγόρο για την αποποίηση;
- Δεν είναι υποχρεωτικό από τον νόμο για την ίδια τη δήλωση, όμως λόγω των οικονομικών συνεπειών συνιστάται νομική καθοδήγηση, ειδικά αν υπάρχουν χρέη ή ανήλικοι κληρονόμοι.
- Τι είναι το ευεργέτημα της απογραφής;
- Είναι μια εναλλακτική επιλογή μέσα στην ίδια προθεσμία των 4 μηνών, όπου αποδέχεστε την κληρονομιά αλλά η ευθύνη σας περιορίζεται μόνο στο ενεργητικό της, όχι στην προσωπική σας περιουσία.